Uređenje zelenog zaštitnog pojasa

Autor: Mr Vuk Garača

Planom revitalizacije Petrovaradinske tvrđave predviđen je i jedna zaštitni zeleni pojas. Po tom planu, riječ je o nekoliko većih zelenih zona na obodnim dijelovima Tvrđave. Posebno su bili istaknuti, Potez između Kameničkog puta i Hornverka, te prostor istočnog podnožja Tvrđave, između Srednjeg i Vodenog grada. Tako se navodi da šire posmatrano, ozelenjeni prostori oko bedema, treba da budu sastavni dio Tvrđave, ali da imaju i sopstvenu vizuelnu i funkcionalnu vrijednost. Funkcija ovog zelenog pojasa, prije svega bi bila zaštita od intenzivnog saobraćaja, pa u skladu sa tim, Tvrđavu je neophodno od raskrsnica i ulica odvojiti snažnim zelenim pojasom, vodeći računa da se planirano zelenilo uklopi u vizuru Tvrđave i svojom zelenom masom, ne naruši njene obrise. Kaže se dalje, da u skladu sa položajem i veličinom prostora, pojedini fragmenti zaštitnog zelenog pojasa mogui biti organizovani kao zasebne, sadržajne cjeline, kao što su botanička bašta, park prijateljstva, park mladenaca, zabavni park, kao i čisto šumsko-pejzažni prostor u osnovnoj funkciji zaštite (Program revitalizacije Petrovaradinske tvrđave, 1996).

Mišljenja smo, pak da ovo ponuđeno rješenje nije loše, ali da ga treba modifikovati i prilagoditi savremenim potrebama čovjeka, ali i potrebama Tvrđave kao cjeline, te ukomponovati u postojeće sadržaje i dopuniti ih, kako bi asortiman bio širi, a usluga bolja i time građani, posjetioci i turisti bili zadovoljni, te kao takvi postali i stalni gosti Petrovaradinske tvrđave.

U tom smislu, prethodno iznijeto rješenje i plan saobraćaja, na i oko Petrovaradinske tvrđave, ima značajnog udjela u obezbjeđivanju uslova i prostora za nove sadržaje i funkcije njenih obodnih dijelova, obuhvaćenih zaštitnim zelenim pojasom. Naime, rekonstrukcija porušenog mosta u zoni Venizelisove ulice, na koji bi bio usmjeren sav saobraćaj prema Petrovaradinu, promet kroz Donji grad bi potpuno iščezao. Očekuje se da saobraćajnice u zapadnom podnožju Tvrđave, takođe u potpunosti izgube saobraćajni značaj. To se posebno odnosi na Kej Skojevaca i Kamenički put. Nešto slično stoji i u Analizi Petrovaradinske tvrđave, gdje se decidirano kaže da bi u budućnosti saobraćaj sa Kameničkog puta mogao biti izmješten na alternativne saobraćajnice, da bi ova postala dio interne komunikacije same Tvrđave.

Na taj način ove saobraćajnice bi mogle biti uključene u sistem unutrašnjeg saobraćaja Petrovaradinske tvrđave. Ovo bi podrazumijevalo da se na prostoru zelenog zaštitnog pojasa, naročito u istočnom i južnom podnožju Tvrđave, izgrade putevi, koji bi bili spojeni sa prethodno pomenutim, te na taj način činili integralnu saobraćajnicu oko cijele Petrovaradinske tvrđave, neposredno ispod njenih bedema. Ovaj prostor bi, sa malim izuzecima, bio namijenjen, isključivo nemotornom saobraćaju, nego bi u okviru zelenog zaštitnog pojasa, činio jednu izrazito dugu trasu za šetnju, vožnju bicikla, trčanje, te druge slobodne vidove rekreacije. Cijela ova rekreaciona magistrala, bila bi uređena poput Keja Skojevaca, sa lijepo održavanom zelenom površinom, cvijetnim alejama, klupama za odmor, korpama za otpatke, česmama za pijaću vodu, te frkfentnije postavljenom električnom rasvjetom. Magistrala bi jednom linijom, bila podjeljena na dio predniđen za biciklizam i dio za slobodnu šetnju i trčanje. Na ogovarajućim razmacima, recimo od po 2-3 kilometra, bili bi uređeni posebni punktovi za odmor, dok bi parkovska infrastruktura u međuprostoru, bila znatno rjeđa, više povremena. Kao dobre lokacije za takve punktove, naročito se ističu priobalni bedemi, čiji su nazupčeni bastioni istureni prema vodenoj površini Dunava.

Ova rekreativna magistrala, bila bi povezana u sistem unutrašnjeg saobraćaja, tako da bi postojala jedna petlja u obliku „osmice“, preko puta koji povezuje istočno i zabadno podnožje Petrovaradinske tvrđave. Na taj način, pojedine dionice ove „zelene“ magistrale bi bile veoma različite, sa usponima i padovima terena, a cijeli put ne bi bio dosadan i sumoran. Put bi bio obilježen odgovarajućom signalizacijom i informacijama o tome gdje se nalaze punktovi za odmor, osvježavajući sadržaji, česme, te označeni kilometri i pojedine dionice. Ova specifična magistrala, bila bi svojevrstan poligon, za razna nacionalna i međinarodna takmičenja. To se, prije svega odnosi na muški i ženski maraton, biciklističke trke, trke skejtera, roleraša, zatim moto-trke i relije u različitim klasama. Tako bi ovaj prostor, opravdao potrebna ulaganja i predstavljao jednu multifunkcionalnu cjelinu, koja bi se koristila gotovo tokom čitave godine, za različite vidove manifestacija.

Slika br. 4. Prikaz dijela zelenog zaštitnog pojasa Petrovaradinske tvrđave na Keju Skojevaca.

Izvor: Vuk Garača, 2006.

U istočnom podnožju Petrovaradinske tvrđave nalazi se jedna prostrana zelena površina, poznata pod nazivom Molinarijev park. Dobio je ime po generalu Antonu Molinariju, koji je u drugoj polovini XIX vijeka službovao na Tvrđavi. Ujedno, ovo je najznačajnija aglomeracija vegetacije na jednom mjestu, kada je Petrovaradinska tvrđava u pitanju, iako park neposjeduje dekorativne cvijetne zasade, već samo drvenasto bilje, lipu, hrast i kesten, te samonikli travnati pokrivač. Ima samo jednu stazu pored puta, a u dnu je starokatolička crkva svetog Antuna, podignuta 1938. godine. Postoje samo dvije ovakve crkve u Srbiji, a druga se nalazi u Beogradu.

Molinarijev park, je Planom revitalizacije Petrovaradinske tvrđave predviđen za botaničku baštu i botanički vrt i on to treba da postane. U ovu svrhu bi se koristio cijeli prostor u podnožju bedema u obliku potkovice. U okviru botaničke bašte postojao bi i proizvodni pogon, odnosno staklenik za proizvodnju sadnog materijala potrebnog za održavanje parkovskih i drugih zelenih površina na Petrovaradinskoj tvrđavi. Dakle, botanička bašta bi bila posebna funkcionalna cjelina, naročito vrijedna i atraktivna, jer Novi Sad nema ništa slično.

Petrovaradinska tvrđava se čitavom svojom zapadnom stranom nalazi na Dunavu. Ta činjenica bi joj omogućila da u okviru zaštitnog zelenog pojasa izgradi jedno ili dva sopstvena kupališta, odnosno uređene plaže. Posebno je interesantna plaža u narodu poznata kao „Oficirac“, koja je i dobila to ime, što su se na njoj kupali oficiri vojnog garnizona stacioniranog na Petrovaradinskoj tvrđavi. Plaža se nalazi neposredno pod sjevernim bastionima Vodenog grada, a ima izuzetnu pješčanu površinu i izdvojen položaj. Zanimljiv je i prostor kamenite plaže, tik ispod trase Kameničkog puta i zapadnih tvrđavskim bedemima.

Obsirom da je Tvrđava, ranije imala i svoje brodsko pristanište na Dunavu, to bi se i ova činjenica mogla iskoristiti, za izgradnju, odnosno rekonstrukciju jednog takvog, koji bi bio namijenjen turističkim brodovima u posjedu Tvrđave. To bi bile dvije kopije pravih šajki. Takozvana „cijela šajka“ je prvobitno bila duga 24,27 metara, široka od 2,37 u prednjem, do 2,15 metara u zadnjem dijelu. Njena visina u sredini je iznosila 0,71, na kljunu 0,97, a na krmi 1,03 metra. Imala je 13 pari vesala sa svake strane i gaz sa kompletnom posadom od 0,31 metar. Posadu ovog manjeg riječnog broda činilo je 70 ljudi (www.sajkaskibataljon. com/O%20sajkama1c. html).

Rekonstrukcijom ovakvih plovnih objekata bi se upotpunila turistička ponuda i doživljaj Petrovaradinske tvrđave. Ovo bi bilo naročito važno, jer Novi Sad, kao grad na Dunavu, još uvijek nema svoje turističke brodove i ponudu obilaska grada i njegove okoline sa vode. U programu bi mogli biti krstarenje do Sremskih Karlovaca i Koviljskog rita, ade ispred Futoga, poznatije pod nazivom „Ostrvo ljubavi“, do Beograda, Smedereva i sličnih lokaliteta.

Slika br. 4. Tehnički crtež prave šajke koja se koristila na Dunavu kod Petrovaradinske tvrđave.

Izvor: www.sajkaskibataljon.com/O%20sajkama1c.html

U okviru zelenog zaštitnog pojasa, našao bi se i dio Tranxamenta, koji je pod Vojnom upravom. Kako je ovo prilično velik prostor, sa nekih 17,70 ha mahom zelenih površina vojnih poligona, na zatalasanom izdignutom terenu iznad Dunava, sa pogledom na Novi Sad i Frušku goru, mogao bi se povoljno iskoristiti za izgradnju golf terena, po svim svjetskim standardima. Kako standardni golf teren sa 18 rupa, zahtjeva površinu od oko 30 ha, bilo bi neophodno prvobitnoj površini priključiti još 20-tak hektara u šipražje zaraslog terena, južno od puta Dunavske divizije. Time bi i Novi Sad i Tvrđava, postali pravo stecište visokog društva. Objekte koji postoje na Tranxamentu, a u funkciji su kasarni, garaža i skladišta, treba iskoristiti za turističko-ugostiteljske objekte u okviru golf terena. Možda je moguće izgraditi i svojevrstan sportski „resoirt“ centar, gdje bi sportski tereni na Srednjoj tvrđavi i golf teren na Tranxamentu djelovali kao cjelina, a sve u okviru Tvrđave. Vojno i civilno groblje pored Tranxamenta treba tretirati i uređivati kao parkovsku površinu, koja bi bila dostupna i svim turistima.

Prostor gdje se sada nalazi kasarna Tranxament, Analzom Petrovaradinske tvrđave, načelno je planirana za višenamjensko korištenje. To bi prije svega bili stalni prostori za funkcionisanje sportskih klubova i/ili povremeni turistički smještajni kapaciteti za jednodnevni ili višednevni boravak ekskurzija, sportskih i školskih kampova. Još se navodi da se objekti nalaze u relativno dobrom stanju, a da se slobodne površine održavaju na zadovoljavajući način, pa bi prenamjena objekata, kada se steknu uslovi za to, zahtijevala znatno manje posla i finansijskih sredstava, nego kada su u pitanju druge cjeline (Analiza Petrovaradinske tvrđave, 2004).

Literatura

  1. DUP Novog Sada, (1988): JP „Urbanizam“, Novi Sad
  2. Popović, V., (1996): Petrovaradinska tvrđava-program revitalizacije, JP „Urbanizam“, Novi Sad
  3. Rakić, V., (2004): Analiza Petrovaradinske tvrđave, JP «Urbanizam», Zavod za urmanizam, Novi Sad
  4. Garača, V. (2007), Fotografije Petrovaradinske tvrđave
  5. www.sajkaskibataljon. com/O%20sajkama1c. html