Umjetničko i spomeničko naslijeđe u turizmu Novog Sada

Devojka sa rogom izobilja nalazi se na sjeverozapadnom ulazu u Dunavski park, odnosno u sredini vještačkog jezera. Djelo je novosadskog vajara Đoke Jovanovića iz 1912. godine. Spomenik predstavlja raolističan prikaz mlade djevojke koja u lijevoj ruci drži rog izobilja, iz goga ističe voda. Izrađen je u bronzi i zato ima lijepu zelenu patinu (Tomić i ostali, 2004).

Svetozar Miletić je spomenik na centralnom gradskom trgu, Trgu Slobode. Postavljen je 1936. godine u znak na sjećanje na velikog borca za slobodu srpskog naroda, osnivača Srpske slobodoumne stranke, pjesnika i jednog od gradonačelnika Novog Sada. Imao je velikog udjela u podizanju srpske nacionalne revolucije 1848/49. godine, koja je prerasla u bunu protiv ugarskog dijela Dvojne monarhije. Spomenik Svetozaru Miletiću rad je u bronzi čuvenog jugoslovenskog umjetnika Ivana Meštrovića. U periodu okupacije od 1941-1945. spomenik je bio uklonjen sa postamenta i sakriven, da ga mađarski fašisti ne bi uništili. Poslije rata vraćen je na prvobitno mjesto, gdje se i danas nalazi (Petrović, 1987).

Zmaj Jova je spomenik velikom satiričaru i dječijem pjesniku i ljekaru Jovanu Jovanoviću Zmaju. Spomenik je rad beogradskog vajara Dragana Nikolića iz 1984. godine. Nalazi se ispred Vladičinog dvora, na kraju ulice koja nosi njegovo ime. Postavljen je nedaleko od mjesta gdje je bila kafana “Kod puža”, koju je Zmaj često posjećivao (Romelić i ostali, 2006).

Srpsko narodno pozorište ili kako ka Novosađani skraćeno nazivaju SNP, osnovano je na sjednici Srpske čitaonice u Novom Sadu 16. jula 1861. godine. Tom sjednicom predsjedavao je tadašnji gradonačelnik i izabrani predsjednik Čitaonice Svetozar Miletić. To je bilo prvo pozorište na jeziku jugoslovenskih naroda. Prvu zgradu pozorišta sagradio je Dunđerski 1895. godine, ali je ono izgorilo 1928. godine. To je bilo predivno zdanje u neorenesansnom stilu, koje na žalost nikad nije obnovljeno. Poslije toga predstave se igraju u hotelu “Sloboda”, te u zgradi Lutkarskog pozorišta, odnosno Pozorišta mladih. Nova zgrada svečano je otvorena 28. marta 1981. godine, te je taj datum ustanovljen kao Dan Srpskog narodnog pozorišta. Pozorište ima tri scene: Veliku, Malu i Karernu, na kojima se izvode dramske, baletske i operske predstave (Militar, 2000).

Novosadsko pozorište – Ujvidek sinhazi je profesionalno mađarsko pozorište. Smješteno je u zgradi nekadašnjeg teatra “Ben Akiba” Ovdje se njeguju djela stvaraoca svih epoha, od klasičnih do alternativnih. Treba istaći da je obezbijeđen simultani prevod sa mađarskog na srpski jezik, te tako najveći broj građana može da prati programe ovog nacionalnog teatra mađarske etničke grupe.

Pozorište mladih razvilo se pod okriljem Doma kulture. Prvobitno je to bilo Dečije lutkarsko pozorište, koje je naročito bilo aktivno sedamdesetih godina. Ipak, ovo pozorište i danas ima jednu manju scenu – Scenu za decu, na kojoj se priređuju lutkarske i druge predstave djecu. Tu je i velika scena – Scena za odrasle, na kojoj mahom gostuju beogradska pozorišta, ali i teatri iz drugih dijelova zemlje.

Matica srpska osnovana je 4. februara 1826. godine u Budimpešti, od strane istaknutih budimskih trgovaca i intelektualaca, među kojima se posebno ističu Sava Tekelija i Jovan Hadžić. Zamišljena je kao književno, naučno, kulturno i prosvetno društvo Srba na prostoru Austro-Ugarske monarhije. Usljed promjene političkih prilika i zbog činjenice da nema neposrednu vezu sa narodom, vodeći ljudi Matice, odlučili su da sjedište ove ustanove presele u Novi Sad, gdje je tekao bujan nacionalni život. To se dogodilo aprila mjeseca 1864. godine. Poslije brojnih objekata u kojima je privremeno boravila, Matica srpska se konačno uselila u zgradu Dečijeg sirotišta koju je 1912. izgradila dobrotvorka Marija Trandafil. Zgrada je rađena u duhu pseudoklasicizma i kao kulturno dobro se nalazi pod zaštitom države. Kada je 1976. godine slavljeno 150 godina postojanja, ispred zgrade Matice postavljene su bronzane biste njenih osnivača i ljudi značajnih za njen rad. To su: Sava Takelija, Jovan Hadžić.

Platon Atanacković, Teodor pavlović, Tihomir Ostojić, Vasa Stajić. U okviru ove institucije nalaze se i Biblioteka, Galerija i Izdavačko preduzeće Matice srpske. Iz nje su proizašle važne ustanove kao što su Muzej Vojvodine, te Zavod za zaštitu spomenika kulture Vojvodine. Treba napomenuti da je Biblioteka Matice srpske jedna od najvećih u zemlji i da posjeduje oko milion primjeraka knjiga (Davidovac, 1933).

Muzej Grada Novog Sada osnovan je 1954. godine, kao ustanova koja će se baviti istorijom razvoja grada, kao i naselja koja su se tu nalazila prije njegovog osnivanja. Nalazi se na Petrovaradinskoj tvrđavi u zgradi komande Gornje tvrđave, poznatijoj kao Arsenal, odnosno Topovnjača. Muzejski fond posjeduje preko 45.000 različitih artefakata, svrstanih u sljedeće zbirke: arheološku (praistorija, antika i srednji vijek), istorijsku (farmacija, školstvo, prosveta, izdavaštvo), zbirke za kulturnu istoriju sa predmetima likovne umjetnosti, etnografsku zbirku, kao i zbirku savremene umjetnosti. Muzej Grada posjeduje i svoje depadanse, u kojima su najčešće samostalne izložbene postavke. To su Zavičajni muzej Sremskih Karlovaca, Spomen zbirka Jovanu Jovanoviću Zmaju u Sremskim Karlovcima, Zbirku strane umjetnosti, Pozorišni muzej i podzemne vojne galerije (Romelić, Ćurčić, 2001).

Zbirka strane umetnosti je jedan od najznačajnijih zbirki u okviru Muzeja Grada. Nastala je kao legat čuvenog novosadskog ljekara Branka Ilića. On je 1966. godine gradu poklonio 136 slika stranih majstora i 279 predmeta i skulptura, stilskog namještaja i drugih predmeta priijenjene umjetnosti. Slike su djela italijanskih, francuskih, njemačkih i austrijskih majstora u periodu od XVI do XIX vijeka. Posebno su značajna djela renesansnih umjetnika Rembranta i Rubensa, kao i njihovih učenika. Najpoznatija su Seneka i Mislilac od Rembranta. Zbirka je za javnost otvorena 1968. godine, a smještena je u zgradu iz 1903. rađenu u stilu neorenesanse, koja je pod zaštitom države (Tomić i ostali 2004).

Muzej Vojvodine proistekao je iz Muzeja Matice srpske, ali se zvanično pod novim nazivom pojavio 1947. godine, a djeluje na prostoru cijele Pokrajne Posjeduje fond od preko 400.000 predmeta, od kojih je oko 6.000 izloženo kao eksponati u stalnoj izžbenoj postavci koja predstavlja istorijskoi razvoj i specifičnosti materijalne i duhovne kulture naroda i narodnosti Vojvodine. Muzej Vojvodine posjeduje i posebne zbirke u okviru svojih depadanasa, a najznačajnije su: stalna postavka stilskog namještaja i predmeta primijenjene umjetnosti XVIII i XIX vijeka u dvorcu u Čelarevu, Muzej štampe u Novom Sadu, etnokuća “Brvnara” u Bačkom Jarku, “Život i delo Mihajla I. Pupina ” u Idvoru, kao i još neke (Grujić, 2004).

Galerija Matice srpske otvorena je 1958. godine. Posjeduje 7.500 umjetničkih predmeta od značaja za istoriju srpske likovne umjetnosti. Posebno su značajne zbirke srpskog slikarstva, grafika i crteža XVIII i XIX vijeka, kao i zbirka kopija odabranih segmenata srpskog zidnog slikarstva XVIII vijeka .

Osim navedenih u Novom Sadu postoje i druge galerije i muzeji: Prirodnjačka zbirka Zavoda za zaštitu prirode, Spomen zbirka Pavla Beljanskog, Galerija tapiserija”Boško Petrović”, Muzej savremene likovne umjetnosti, Galerija likovne umjetnosti-Poklon zbirka Rajka Mamuzića.

Literatura

  1. Grujić, M. (2004): Novi Sad – vodič, Prometej, Novi Sad
  2. Davidovac, Đ. (1933), Vođ po Novom Sadu i okolini, Slavija, Novi Sad
  3. Petrović, B. (1987), Novi Sad, Matica srpska, Novi Sad
  4. Tomić, P., Lazić, L., Romelić, J., Pavić, D., Pavlica, K., Pajović, T. i Kovačević, M. (2004), Novi Sad na dlanu, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad
  5. Militar, T. (2000), Novi Sad na raskrsnici minulog i sadanjeg veka, Gradska biblioteka u Novom Sadu, Novi Sad
  6. Romelić, J. i Ćurčić, N. (2001), Turistička geografija Jugoslavije, Prirodno-matematički fakultet, Institut za geografiju, Novi Sad
  7. Romelić, J., Pivac, T. i Košić, K., (2006), Turistička valorizacija starog gradskog jezgra Novog Sada po modelu H. Du Kros, Glasnik, LXXXVI (2), Srpsko geografsko društvo, Beograd