Turističko uređenje Trga galerija u Novom Sadu

Autori: Dr Jasna Jovanov, Mr Vuk Garača, Mr Lolita Zakić

.

Primeri sličnih trgova i ulica u svetu

Broj kulturnih metropola u svetu koje mogu da se pohvale činjenicom da su na razdaljini od nekoliko desetina metara koncentrisane tri tako ugledne i značajne muzejske kuće, kao što je to slučaj na Trgu galerija u Novom Sadu. Sličnu situaciju nalazimo na Trgu heroja u Budimpešti (Umetnički paviljon, Muzej lepe umetnosti), na Ringu u Beču (Umetnički muzej, Prirodnjački muzej), u Minhenu (Stara, Nova i Savremena pinakoteka), u Parizu (Muzej Luvr, Oranžerija), Sankt Petersburgu (Ermitaž, Pomorski muzej) ili u možda najspektakularnijem zdanje, duž Muzejske milje u Njujorku, gde se u neposrednom susedstvu nalaze Metropoliten muzej, Muzej Solomona Gugenhajma, Jevrejski muzej, Nacionalna škola i muzej lepih umetnosti i još nekoliko čuvenih muzeja različitih profila. Primer iz Njujorka je suviše složen za poređenje funkcionalno u slučaju novosadskog Trga galerija. U evropskim okvirima stepen povezanosti među „susednim“ muzejima razlikuje se od slučaja do slučaja, ali od gore navedenih samo u slučaju minhenskih Pinakoteka srećemo situaciju sličnu novosadskoj: fond Stare Pinakoteke obuhvata likovno nasleđe Nemačke i evropskih zemalja od XV do kraja XVIII veka. Na izložbenu postavku Stare Pinakoteke (smeštene u autentičnu zgradu koju je projektovao čuveni nemački arhitekta Leo fon Klence, koji je sredinom XIX veka radio i na rekonstrukciji muzejskih prostora Ermitaža), nadovezuje se postavka Nove Pinakoteke, obuhvatajući nemačke romantičare, realizam, kao i formiranje novih pravaca krajem i na smeni XIX u XX vek. Sve do pre nekoliko godina, tu je bio kraj priče, dok nije otvorena Moderna Pinakoteka, sa postavkama koje predstavljaju logičan nastavak prethodnih i obuhvataju umetnost XX i XXI veka. Stara i Nova Pinakoteka zamišljene su kao reprezentativne građevine koje odražavaju duh umetnosti koju čuvaju kao i vremena svog nastanka. Originalno zdanje Nove Pinakoteke razrušeno je u bombardovanju krajem Drugog svetskog rada; zgrada podignuta u osnom deceniji dvadesetog veka opet je odraz svog vremena, kao i nedavno podignuto zdanje Moderne Pinakoteke. Mada u neposrednoj blizini, ova zdanja u odvojena širokim ulicama, zelenim površinama i drvoredima, tako da u okviru celine svaka za sebe predstavlja zaseban kompleks. Kao i za sve minhenske muzeje, od kojih se mnogi nalaze u blizini, i za ova tri važi jedinstvena ulaznica; u svakom se nalazi suvenirnica, sa specifičnom i izuzetno bogatom ponudom kataloga, reprodukcija, postera, razglednica i različitih sitnica, kao i kafeterija, projekciona sala, muzej za decu, te mnoštvo holova, prolaza i stepeništa koji otvaraju prostor i produžavaju vizure. Ovakvi prostori prilagođeni su za veliki protok posetilaca, kao i za raznovrsne ciljne grupe različitih uzrasta, porodičnih poseta, invalida, pojedinačnih turista i grupnih turističkih poseta.

Nedostaci postojećih izložbenih objekata na Trgu galerija u funkciji turizma

Spomen-zbirka Pavla Beljanskog se nalazi u namenski projektovanom zdanju, koje je prvobitno predviđeno samo za izlaganje kolekcije Beljanskog. Danas, ona baštini umetnički fond deset puta veći od prvobitnog i nema odgovarajući prostor za stalne izložbe. Dakle, sve tri zgrade raspolažu minimumom javnog prostora (izložbenog, zasebnog prostora za decu, pogodnosti za invalide, kafea, suvenirnica), koji bi učinio da se posetioci osećaju opušteno i prijatno. Stalne postavke se postepeno modernizuju, kako sadržajno, tako i opremljenošću i samim tim suštinski predstavljaju najkvalitetniji deo ponude. Iako potencijalni turisti koji dolaze u Novi Sad mogu da se informišu o postojanju ovih galerija preko interneta, biće im teško da se snađu, jer u čitavom Novom Sadu nema ni jednog jedinog putokaza koji vodi do Trga galerija i muzeja na njemu. Potreba za postavljanjem putokaza, pojavila se još 1971. godine (Plan rada Spomen-zbirke Pavla Beljanskog za 1971), kada su gradske vlasti planirale da postave putokazne table. Ta zamisao do današnjeg dana nije realizovana. Sasvim neodgovarajući pokušaj učinjen je uoči Evropskog prvenstva u košarci 2003. godine, kada je postavljena tabla ispred Galerije Matice srpske sa tekstom nepravilno prevedenim na engleski jezik, u kojem je i samo ime Trga na engleskom jeziku nepravilno napisano „Gallery Squire“. Pošto se nalazi na samom Trgu, tabla nije od značaja, jer ne upućuje potencijalne posetioce koji dolaze iz različitih delova grada prema muzejima, jer se nalazi neposredno isped njih.

Mogućnost turističkog uređenja Trga galerija

Savremeni procesi u razvoju grada utiču na smanjenje i gubitak fizionomskih kvaliteta, koji gradu pružaju mogućnost ozbiljnijeg razvoja gradskog, odnosno kulturnog turizma u svom integralnom značenju. To je evidentno ne samo u širem centru grada, nego i u strogom gradskom jezgru, koji bi morao biti pod strogim vidom zaštite i nadzorom Zavoda za zaštititu spomenika (Garača, 2005). Kako se o gradskom turizmu govori kao specifičnom obliku turističkih kretanja, koja proizilazi iz grada kao kompleksnog turističkog motiva sačinjenog od pojedinačno atraktivnih objekata, arhitektonskih i ambijentalnih celina, atraktivnog spomeničkog nasleđa, kao i parkovskih površina, cvetnih aleja, drvoreda i sl. (Jovičić, 2003), potrebno je raditi na turističkom uređenju ambijentalnih celina, kakav je Trg galerija. To podrazumeva turističko uređenje prostora koje predstavlja svojevrsnu i plansku aktivnost, koja ima za cilj izbor odgovarajućeg optimalnog sastava objekata i opreme u datom prostoru na osnovu sprovedene valorizacije, a u funkciji prethodno utvrđenih obima tražnje, pontencijala ponude i socio-ekonomskih ciljeva društva (Piha, 1982). U tom smislu, turističkim uređenjem se maksimiziraju pozitivni efekti u prostoru, a negativni minimiziraju, čime se povećava i njegova turistička atraktivnost. Takođe, transformacija prostora se dešava pod uticajem činjenice da turista želi pun komfor prilikom putovanja i boravka na određenom području (Čomić, 2005).

Trg galerija u smislu turističkog uređenja prostora treba posmatrati kao jedinstveni kulturno-turistički prostor, sa elementima arhitektonske i ambijentalne celine. Stoga, Trg galerija je potrebno osloboditi svih funkcija i objekata koji narušavaju fizionomiju i funkciju ambijentalne celine. Tu se pre svega, misli na funkciju javnog gradskog parking prostora, kao i haotično uređene zelene površine, gde obe navedene funkcije, svojim prostiranjem narušavaju ulogu koju Trg galerija treba da ima, a to je objedinjavanje galerija kao muzejskih i kulturnih institucija u funkciji turizma. Takođe, neophodno je sa Trga ukloniti i konteiner Papir servisa, kojeg koriste preduzeća u objektima između Bulevara Mihajla Pupina i Trga galerija. Potrebno je potpuno novo parterno uređenje Trga u skladu sa njegovom primarnom funkcijom, a to je kultura. To podrazumeva regulisanje saobraćaja na ovom prostoru, odnosno njegovo potpuno zatvaranje i pretvaranje Trga u pešačku zonu. Ovakvo uređenje, podrazumevalo bi postavljanje javnog mobilijara, dakle klupa, korpi za otpatke, fontana, česmi za vodu i drugih elemenata koji bi bili na raspolaganju posetiocima ili turistima. Takođe, bilo bi poželjno postavljanje nekog spomenika ili fontane u centralnom delu Trga, koji svojim gabaritima ne bi narušavao njegovu prostorno-vizuelnu strukturu. Od posebnog značaja jeste uvođenje turističko-ugostiteljske funkcije na prostor samog Trga, kako bi se pojedinci ili grupe koje posećuju neku od galerija eventualno duže zadržale na ovom prostoru i time stvorile atmosferu živosti i dešavanja, što bi ujedno povećalo i turističku potrošnju. Ništa manje važno jeste i postavljanje očiglednih informativnih tabli u zoni Trga i na samom Trgu, kao i vidnih tabli sa nazivima institucija na objektima koji im pripadaju. Samo tako uređen, Trg galerija može postati stecište omladine, studenata, turista i drugih građana zainteresovanih za kulturu i kulturna dešavanja u Novom Sadu.

Činjenica da je godišnja poseta u sva tri muzejska objekta na Trgu galerija oko 20.000 turista, a manifestacija „Noć muzeja“ koja se od 2007. godine održava u Novom Sadu privuče samo za nekoliko dana 20.000 posetilaca u sva tri muzejska objekta. Muzeji na Trgu galerija imali su u „Noći muzeja 2008“ ukupno oko 20.000 poseta. Radi se uglavnom o lokalnim posetiocima koji su umeli da nađu put i bez velike reklame. Godišnje, ovi muzeji beleže bar još toliko poseta. Za razliku od ranijih perioda, kada su grupne posete činile većinu, danas se radi uglavnom o individualnim posetama, od kojih je manji broj povezan sa turističkim obilaskom Novom Sada.
.

Literatura

  1. Garača, V., (2005), Uticaj savremenih procesa na fizionomiju Novog Sada, sa osvrtom na turizam, Geografski fakultet, Beograd
  2. Jovičić, D., (2003), Osnove turizma, Naučna knjiga, Beograd, 2003.
  3. Čomić, Đ., (2005), Turistička geografija, Viša hotelijerska škola, Beograd
  4. Piha, B., (1982) Planiranje turizma i svakodnevne rekreacije u samoupravnom društvu, PFV, Beograd