Tranzitni turizam

Autor: Mr Vuk Garača

Savremena literatura koja se u cjelosti ili djelimično bavi problematikom tranzitnog turizma razmatra tranzitni turizam kao poseban oblik turističke djelatnosti (Jovičić, 1986; Stanković, 1994; Štetić, 1999, 2003, 2007). Snežana Štetić dalje navodi da je tranzitni turizam veoma rasprostranjen u praksi, ali da još uvijek ne postoji jasna definicija o tome šta se podrazumijeva pod ovim vidom turizma, kako teorijski, tako i metodološki.

Prema jednom istraživanju pod pojmom tranzitnog turizma se podrazumijeva skup odnosa i pojava koje nastaju kao kompleksan odraz svih relevantnih faktora u vezi sa kretanjem turista kroz pojedina mjesta, regije ili zemlje, ka odredištu svog putovanja, pri čemu je njihovo zadržavanje ograničeno ciljem zaustavljanja, a kreće se od nekoliko minuta do jednog ili više noćenja. Tako su tranzitna kretanja sve više u žiži interesovanja planskog razvoja turizma, zbog izuzetnog uticaja i značaja za razvoj specifičnog vida turističkih kretanja. Takođe, ovaj oblik kretanja utiče i na razvoj drugih djelatnosti. To je posljedica činjenice da se tranzitni turizam može javiti u svakom mjestu koje je pristupačno uobičajenim sredstvima transporta. Ipak, opšte je poznato da se najizrazitija tranzitna kretanja javljaju duž glavnih komunikacija i u njihovim gravitacionim područjima (Štetić, 1999). Kada je riječ o međunarodnim tranzitnim kretanjima, treba reći da se ona najčešće vezuju za drumski saobraćaj, a njihova glavna odlika su masovnan promet, kratko zadržavanje, naglašena sezonska koncentracija i najveća potrošnja u odnosu na druge vrste tranzita. Posebno treba istaći da se tranzitni turisti nerado odvajaju od glavnih saobraćajnica i da se zato optimalni ekonomski efekti ostvaruju u objektima lociranim neposredno uz saobraćajnice, pod uslovom da je ponuda bogata i da ima obilježje lokalne sredine (Stanković, 1994).

Kada se govori o tranzitnom turizmu treba napomenuti mišljenje i stav velikog broja autora o značaju i uticaju saobraćaja i njegovog razvoja na sveopšti razvoj turizma (Štetić, 1999, 2003, 2007; Jovičić, 1996; Stanković, 1994; AIT, 1993; WTO 2007; Jovičić, 1980, 1986; Vasović i Jovičić, 1982; Kosar, 2002). Saobraćaj je ujedno i faktor i element turističkih kretanja, stoga je povezanost u prostoru, prije svega određena saobraćajnim momentima, pri čemu se misli na uslov za realizaciju kretanja i mogućnost izbora i korištenje saobraćajnih sredstava. Razvojem drumskog saobraćaja postiže se mogućnost kretanja većeg broja ljudi, čime se pozitivno utiče na brži razvoj turizma. Pored toga, organizacija prevoza jedan je od najznačajnijih faktora turističkog razvoja u cjelini, tako da je u praksi skoro nemoguće odvojiti putnički saobraćaj od turističkog putovanja. U tom smislu, veliki uticaj drumskog saobraćaja na razvoj turizma može se objasniti brojnim povoljnostima, koje automobil pruža učesnicima turističkih kretanja, a koje se prije svega ogledaju u velikoj mobilnosti, fleksibilnosti i ekonomičnosti ovog prevoznog sredstva. Tako drum kao koridor tražnje dovodi turiste do svih mjesta koja se nalaze na pravcima kretanja, pa zahvaljujući tome, sva mjesta i resursi duž puta mogu biti aktivirana kao elementi ponude. Nasuprot tome, niti jedan objekat, mjesto ili regija, ne mogu se turistički aktivirati, ako nisu saobraćajno povezani sa izvorima tražnje, odnosno matičnim mjestima boravka turista. Prednost drumskog saobraćaja nad ostalim jeste u njegovoj sposobnosti zaustavljanja, ulivanja i izlivanja turističkih tokova na svakoj tački. Tako drumovi emituju i apsorbuju turistička kretanja cijelom svojom dužinom i utiču na ekonomske efekte gravitacionog područja (Štetić, 2003).

Učešće drumskog saobraćaja u turističkom prometu u svijetu u narednom periodu će se još više povećati, jer je drumski saobraćaj jedina grana saobraćaja koja bilježi i apsolutni i relativni porast tokom posljednje decenije XX vijeka, kako po broju prevezenih putnika, tako i po broju registrovanih motornih vozila u svijetu (AIT, 1993). Razvoj svih vidova saobraćaja, naročito drumskog, jedan je od najvažnijih preduslova za omasovljenje tranzitnog turizma, ali i turizma u opšte. Procjenjuje se da 70% od ukupnog prometa turista u svijetu koristi drumska prevozna sredstva pri turističkim kretanjima (Štetić, 1999). To potvrđuje i mišljenje drugih autora koji smatraju da su međunarodna tranzitna kretanja najtješnje vezana za drumski saobraćaj, te da su najmasovniji promet i najveća moguća potrošnja dvije najvažnije karakteristike ovog vida turizma (Jovičić, 1986). Ovo mišljenje potkrepljuju statistički podaci Svjetske turističke organizacije, prema kojima više od 80% posjetilaca u najrazvijenijim turističkim zamljama Evrope čine motorizovani turisti, dok je na svjetskom nivou upotreba motornih vozila znatno manja i kreće se na oko 43% (WTO, 2007), što je posljedica obimnog interkontinentalnog, odnosno prekookeanskog saobraćaja koji se odvija vazdušnim putem.

Pored međunarodnih, o tranzitnim kretanjima se može govoriti i na unutrašnjim turističkim pravcima, koji vode prema primorskim destinacijama, planinskim masivima ili velikim gradskim aglomeracijama. Ne mogu se sasvim ignorisati, niti sa ekonomsko-funkcionalnog, niti sa organizaciono-propagandnog stanovišta, tranzitna kretanja na lokalnim i izletničkim pravcima. Naravno, u zavisnosti od ranga turističkog pravca, reflektuju se i odgovarajući problemi tranzitnog turizma, vezani za opremanje, propagandu, ponudu i potrošnju. U sagledavanju ove vrste turizma, postojanje saobraćajnice je bez sumnje primarni i najvažniji uslov. Vrste saobraćajnih sredstava, gustina i kvalitet saobraćajnica i neki drugi elementi u ovoj djelatnosti, bitno se odražavaju na pravce, masovnost i potrošnu moć tranzitnih turističkih kretanja (Jovičić, 1986). Ipak, potrošnja koju ostvaruju tranzitni turisti još uvijek je neistažena i nedefinisana, iako je ovaj segment turističke potrošnje veoma značajan. Kvalitet doživljaja tranzitnog turiste, kao potrošača, uslovljen je mnogobrojnim činiocima, što se u znatnoj mjeri odražava i na obim ostvarene potrošnje. Upravo zbog toga, ovi potrošači se javljaju kao potencijalno tržište koje akumulira značajna devizna sredstva (Štetić, 1999), čije aktiviranje može imati višestruko pozitivne efekte na turističku privredu jedne zemlje. Izrazita dinamičnost, masovnost i redistribucija toka tranzitnog turističkog prometa uslovili su pojavu veoma elastične tražnje ovog segmenta turističke klijentele. Prema tome, tranzitni putevi su koridori sa pokretnom turističkom tražnjom, čija je ponuda vezana za pojedine punktove, na kojima je oprema fiksirana u blizini puteva. Tako prostorno povezane, ponuda i tražnja daju veće ekonomske efekte. Stoga je to osnovni smisao privlačnosti puteva u programiranju razvoja tranzitnog turizma (Štetić, 2003). Tranzitni turisti se odlikuju specifičnim zahtjevima, što otežava mogućnost organizacije adekvatne turističke ponude. Stoga je ponude u sferi tranzitnog turizma veoma raznovrsna i polazi od točenja goriva, opravki i održavanja motornih vozila, snabdijevanja rezervnim dijelovima, pa do polifunkcionalnih turističkih komplekasa koji uključuju uslugu smještaja (moteli, bungalovi i kampovi), usluge hrane i pića (restorani, «brza hrana» i ekspres-restorani), kao i razne druge sadržaje (trgovinski centri sa mega marketima najraznovrsnijeg asortimana, sportsko-rekreativni i zabavni sadržaji i razne servisve usluge). Zbog specifičnosti tranzitnog turizma, kao oblika turističkih kretanja, organizacija turističke ponude za tranzitne turiste mora biti skoncentrisana na uske zone, odnosno koridore pored tranzitnih puteva (Štetić, 1999, 2003; Kosar, 2002).

Literatura

8. Alliance Internationale de Tourisme (1993), Evolution of Tourism and Automobile, Geneve
7. Jovičić, D. (1996), „Turistički potencijali Vojvodine“, Prirodno-matematički fakultet, Institut za geografiju, Novi Sad, Turistički potencijali Jugoslavije, str. 60-68.
9. Stanković, S. (1994), Turistička geografija, Geografski fakultet, Beograd
10. Tourism Highlights (2007), United Nation, World Toursm Organization
11. Štetić, S. (2003), Saobraćaj u turizmu, Štetić Snežana, Beograd
12. Štetić, S. (1999), Turistička geografija, Savezni centar za unapređenje hotelijerstva – ugostiteljstva, Beograd
13. Štetić, S. (2007), Posebni oblici turizma, Štetić Snežana, Beograd
14. Štetić, S. (1984), „Kako koristiti tranzitni turizam“, Prirodno-matematički fakultet, Institut za geografiju, Novi Sad, Turizam br. 10
18. Jovičić, Ž. (1986), Turistička geografija, Naučna knjiga, Beograd
20. World Tourism Organization (UNWTO) 2007.
24. Jovičić, Ž. (1980), Osnovi turizmologije, Naučna knjiga, Beograd
25. Vasović, M. i Jovičić, Ž. (1982), Važnije turističko geografske regije Evrope, Rad, Beograd
26. Kosar, Lj. (2002), Hotelijerstvo, teorija i praksa, Viša hotelijerska škola, Beograd
27. Romelić, J. i Ćurčić, N. (2001), Turistička geografija Jugoslavije, Prirodno-matematički fakultet, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad