Stanje prostora na Gornjem gradu Petrovaradinske tvrđave u periodu 1996/2006

Autor: Mr Vuk Garača

Činjenično stanje prostora i objekata na kontrolnim godinama 1996. i 2006, biće dato na osnovu uvida u Plan revitalizacije Petrovaradinske tvrđave iz 1996. godine, koji se detaljno bavio ovom tematikom, te na osnovu direktnog uvida u stanje prostora, kada je riječ o 2006. godini. Na taj način, dobiće se jasna slika o stanju prostora i tendencijama koje je ono imalo u navedenom periodu.

Dio plana revitalizacije, koji se bavi karakteristikama stanja prostora Gornje tvrđave sumarno na jendom mjestu kaže da su objekti iz XVIII vijeka, da su jednospratni sa biber crijepom i kosim krovovima, da su komunalno opremljeni, izuzev centralnog grijanja, koje samo posjeduje hotel „Varadin“, ali da su sve instalacije dotrajale i mjestimično sasvim loše, tako da neispravni dovodi i odvodi vode i kanalizacije dovode do sleganja šireg prostora Gornjeg platoa. Dalje se decidirano kaže: „Građevinski, svi objekti Gornjeg platoa su u takvom stanju da im je neophodna rekonstrukcija i revitalizacija“. Kada je ovo rečeno, posebno se mislilo na objekat „Arsenala“, u kome su prostorije Muzeja grada Novog Sada, čiji jugo-zapadni ugao zbog sleganja mora biti rekonstruisan, dok je započeta rekonstrukcija krova završena. Dodaje se i to, da je neophodna i djelimična rekonstrukcija krova Duge i Jednostavne kasarne, a naročito kotlarnice hotela „Varadin“ u suterenu ove kasarne, čijim je neispravnim funkcionisanjem, ugroženo podzemlje, Gornje tvrđave, stalnim curenjem vode. Ovdje se navodi da su Podzemne prostorije i hodnici, upravo te 1996. godine ponovo uređeni u dužini od 1.000 metara, što će omogućiti njihovu turističku prezentaciju. Ipak, navodi se potreba, hitne sanacije dijela podzemnih prostorija ispod prilaza Gornjem platou, jer je uslijed oštećenja njihovih stropova, došlo do sleganja kolskih puteva, pa se saobraćaj prema Gornjem platou odvija veoma otežano. Na objektu restorana „Tvrđava“, uslijed sleganja tla, došlo je do deformacije i oštećenja noseće konstrukcije, pa je neophodna hitna sanacija temelja i objekta u cjelosti. Navodi se još jedan ključan podatak, koji u cjelini glasi: „Svi objekti Gornjeg platoa su ugroženi vlagom, stari su i dotrajali i u njihovo održavanje je neophodno stalno ulaganje sredstava“ (Plan revitalizacije Petrovaradinske tvrđave, 1996, 06 i 07).

Treba naglasiti, još neke pojedinosti vezane za stanje Gornjeg platoa u kontrolnoj 1996. godini. Već tada, neki od korisnika su najavili svoje povlačenje iz objekata na Gornjoj tvrđavi. To su, prije svega bili Arhiv grada Novog Sada, te Pokrajinski hidro-meteorološki zavod. Treba reći i da su tih godina bile u funkciji poslastičarnica i diskoteka „Đava“ u objektu ispod velike terase Oficirskog paviljona, kao i Recepcija Muzeja grada Novog Sada, odnosno njegova Vodička služba. Važna je i činjenica da su već tada bili urađeni projekti za adaptaciju ranijih ostava na nižem nivou prizemlja Jednostavne kasarne u lokale, a u površini od 360 m² (Plan revitalizacije Petrovaradinske tvrđave, 1996).

Na osnovu iznijetih činjenica i detaljnih, konkretnih problema, može se zaključiti da je stanje na platou Gornje tvrđave katastrofalno i da su neophodne brze i opsežne mjere sanacije terena i rekonstrukcije svih postojećih objekata, kako nadzemnih, tako i podzemnih. Stanje na kontrolnoj 2006. godini, treba reći da ne odražava pravu situaciju stanja prostora tokom posljednje decenije. Naime, upravo su navedene 2006. i prethodne 2005. godine otpočeli opsežni radovi na sanaciji prostora i objekata Gornjeg platoa. Čitavu deceniju prije toga, prostori su rapidno propadali. O tome svjedoče brojni podaci, a kao jedan plastičan, navodi se primjer hotela „Varadin“, koji posljednjih godina funkcionisanja, nije imao toplu vodu i grijanje, jer je kotlovnica bila toliko oštećena i praktično neupotrebljiva. Drugi primjer je podzemlje Gornje tvrđave, koje je krajem 2005. ili početkom 2006. godine, zatvoreno za posjetu, uslijed curenja vode, čime je u znatnoj mjeri oštećeno, a njegova egzistencija drastično ugrožena. Tokom 2003. godine, vršena su arheološka iskopavanja na prostoru Gornjeg platoa, čije su posljedice ostale vidljive sve do početka 2006. Teren je bio raskopan, zasut zemljom, te je pristup pojedinim objektima bio otežan ili potpuno nemoguć, a estetika ovog dijela Petrovaradinske tvrđave drastično narušena. Treba istaći da se, ipak nešto i uradilo u proteklom periodu. Kao posljedica toga, zatvoreni su lokali u podnožju Jednostavne kasarne, koji su bili otvoreni po projektnoj dokumentaciji iz 1996. godine, a koji su uglavnom bili ugostiteljskog karaktera i prilično lijepo, osmišljenog i unificiranog enterijera. Oni, još nisu pušteni u funkciju.

Slika br. 6. Zapadni dio Jednostavne kasarne sa ugostiteljskim i trgovačkim objektima u prizemlju.

Izvor: Vuk Garača, 2006.

Saniran je krov Muzeja grada Novog Sada, kao i jugo-zapadni ugao objekta Arsenala, postavljanjem novog temalja i prezidavanjem, prethodno narušenog dijela objekta, u kome se Muzej nalazi. Tokom 2005. i 2006. godine sanirani su prilazni putevi Gornjem platou, ulegli usljed spuštanja stropova podzemnih prostorija, a kocka je presložena i dopunjena, tako da je stanje po tom pitanju zadovoljavajuće. Pomenuto je da hotel „Varadin“ više nije funkcionalan i da ne radi, a ista sudbina je zadesila, ali nešto ranije i diskoteku i poslastičarnicu „Đava“, čiji je objekat u besprizornom stanju i potpuno vlažan, što se očituje na spoljnim zidovima. U ovom objektu više nisu ni prostorije Vodičke službe Muzeja grada Novog Sada.

Najavljeno povlačenje iz objekata sa Gornje tvrđave nije realizovano, pa se objekti ovih institucija, još uvijek ne mogu privesti turističkoj namjeni. Došlo je, međutim do djelimične promjene vlasničke strukture nad objektima Gornjeg platoa. Preciznije, avgusta 2006. godine, novosadski biznismen Ratko Buturović, kao jedini učesnik na tenderu, zakupio je hotel „Varadin“ na 30 godina i koji je procijenio da su potrebna ulaganja od 12.000.000 evra za sanaciju ovog objekta, koja bi trebalo da bude gotova do aprila 2007. godine. On je naveo i buduće sadržaje, ovog luksuzno planiranog hotela, koji bi se ogledali u bazenu i SPA-centru, koji će biti uređeni u baroknom stilu, ali i sa prisutnim modernim elementima. Isti biznismen je uspješno izvršio fizičku rekonstrukciju novosadskog hotela „Park“, koji je sa prvobitne tri, postao ekskluzivan ugostiteljski objekat sa pet zvjezdica. Uz to, Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture Novi Sad, redovno prati radove, jer je dozvoljeno da samo enterijer potkrovlja hotela, koje se adaptira bude u modernom stilu, dok prvobitne cjeline treba da zadrže svoj, prethodni barokni izgled enterijera. Uz to treba reći, da su prve promjene već vidljive, što se odnosi na fasadu objekta Duge kasarne, koja je sa istočne strane potpuno obnovljena, dok sa spoljašnje, zapadne strane radovi još uvijek traju. Krovni pokrivač i konstrukcija su sanirani, gdje je to bilo potrebno, a vidljivo je prisustvo radnika i na krovu objekta Oficirskog paviljona, kojeg je pomenuti biznismen, takođe zakupio. Dosadašnji radovi izgledaju, relativno kvalitetno obavljeni, pa se predpostavlja, da će tako i u buduće teći. Treba istaći još jednu činjenicu, a to je da su umjetnici u ateljeima na terasi bastiona Marija Terezije, odnosno u podnožju Duge kasarne, kada je u pitanju korištenje datog im prostora i njegove dostupnosti javnosti, verlo neprimjetni, dok preko medija vode žustru bitku i polemiku za njihovo zadržavanje i dalje korištenje.

Slika br. 7. Objekat «Vojne pekare» u kome su bili smješni sadržaji ugostiteljskog objekta «Đava».

Izvor: Vuk Garača, 2006.

Literatura

Popović, V., (1996): Petrovaradinska tvrđava-program revitalizacije, JP „Urbanizam“, Novi Sad
Rakić, V., (2004): Analiza Petrovaradinske tvrđave, JP «Urbanizam», Zavod za urmanizam, Novi Sad
Garača, V. (2007), Fotografije Petrovaradinske tvrđave