Promet turista Novog Sada

Autor: Mr Vuk Garača

Promet turista i njegovo kontinuirano praćenje i komentarisanje veoma je važna djelatnost svake turističke cjeline, koja teži da postane destinacija. On treba da bude inkorporiran u svaki dio plana, odnosno razvojna strategija treba da proistekne iz njega. Najvažnije je međutim, da se činjenice prikazane u obliku brojeveva i formi statistike pravilno protumače, te iskoriste kao podlaga za pravovremeno djelovanje, brzo ispravljanje napravljenih grešaka i dalji permanentan razvoj.

Treba reći da je statistika često veoma okrutna, direktno pokazujući loš rezultat, ali postoje i takvi slučajevi, kada usljed konstalacije različitih faktora statistika daje iskrivljenu sliku stvarnosti, te može da zavara onoga koji je fragmentalno koristi. Zato statističke podatke treba koristiti u odnosu na cjelinu i nevaditi ih iz opšteg konteksta, jer samo tada statistika može biti dobar sluga. Ona jednostavno pomaže u boljem vođenju destinacije.

U turizmu se najčešće koriste statistički podaci o broju posjetilaca i broju noćenja. Ove dvije stavke se prate kako na godišnjem tako i na mjesečnom nivou. U prvom slučaju jasno se može uočiti povećanje, stagnacija ili smanjenje, u odnosu na prethodnu godinu, dok se u drugom može pratiti godišnji tok neke od ovih pojava. Najbolje je posmatrati desetogodišnji period, jer se tada stiče potpun uvid u realno stanje stvari.

Tabela br. 13. Prikaz broja i noćenja turista u Novom Sadu od 1970-1990. godine, (u 1000).

Godina Turisti Domaći Strani Noćenja Domaći Strani Prosjek D Prosjek S
1970 64.1 48.5 15.6 110 77.7 32.3 1.6 2.1
1975 82.6 65.4 17.3 152 110.4 41.6 1.7 2.4
1980 74.9 50.2 24.7 146 97.5 48.5 1.9 2.0
1985 130 101 29.4 255 198.3 56.7 2.0 1.9
1990 105 73.3 31.6 189 126.7 62.3 1.7 2.0

Izvor: Statistički godišnjak Jugoslavije.

Prikazana tabela broj 13. pokazuje da je broj turista i noćenja od 1970. godine gotovo stalno u porastu, naročito kada se radi o inostranim turistima. Najveći broj turista zabilježen je 1985. godine kada je iznosio 130.000, kada je ostvaren i maksimalan broj noćenja od 255.000. Značajniji pad broja turista od 30% i ostvarenih noćenja od 25% zabilježen je 1990, vjerovatno zbog unutrašnje političke nestabilnosti. Međutim, najveći broj inostranih turista i noćenja u Novom Sadu zabilježen je upravo te godine, kada je iznosio 31.600 turista, odnosno 62.300 noćenja. Što se tiče dužine boravka, strani turisti su ostajali nešto duže, obično oko 2 dana, dok su se domaći u gradu zadržavali nešto kraće.

Tabela br. 14. Prikaz broja i noćenja turista u Novi Sad u periodu od 1995-2004.

Godina Turisti Domaći Strani Noćenja Domaći Strani Prosjek D Prosjek S
1995 58453 47452 11001 125182 100814 24368 2.1 2.3
1996 67794 54158 13636 120719 92236 28483 1.7 2.1
1997 61679 48385 13294 113827 85603 28224 1.8 2.1
1998 71851 61028 10823 122767 99565 23202 1.7 2.1
1999 61141 53786 7355 111798 95468 16330 1.8 2.2
2000 87529 73851 13678 160366 132678 27688 1.8 2.0
2001 98183 79961 18222 163552 126207 37345 1.6 2.0
2002 91190 68826 22364 158167 110547 47620 1.6 2.1
2003 73176 48803 24376 128752 76509 52241 1.6 2.1
2004 64933 40623 24310 114277 66493 47784 1.6 2.0

Izvor: Republički statistički zavod.

Tabela broj 14. koja daje prikaz broja i noćenja turista u Novom Sadu u periodu od 1995-2004. godine pokazuje da su navedene stavke imale, uglavnom trend rasta do 2002, kada slijedi pad, koji za 3 godine iznosi 66%. Najveći broj turista u ovom periodu Novi Sad je imao 2001, gotovo 100.000, što je brojka koja se približava stanju od 1990, kada ih je u gradu bilo 105.000. Umjesto da se takav trend nastavi slijedi drastičan pad, najvjerovatnije kao posljedica pada standarda, odnosno kupovne moći stanovništva. Ova činjenica ne važi kada su u pitanju strani turisti, jer se njihov broj, uglavnom povećavao iz godine u godinu. Od ove pravilnosti odstupa, jedino 1999. godina, kada je broj inostranih turista i noćenja opao za 30%. Godine 2004. zabilježena je stagnacija u odnosu na prethodnu, te se broj turista kretao oko 24300, dok je broj ostvarenih noćenja bio u manjem padu. Ako se uporede podaci iz tabela broj 13. i 14. može se zaključiti da je 2004. godina po broju turista i noćenja na nivou 1970. godine. To znači da su se brojevi za ove dvije godine kretali oko 64.000 turista i oko 11.000 noćenja. Prosječan boravak turista ostao je na nivou kao i za prethodno posmatrani period od 1970-1990, od 2 dana, koliko borave inostrani i 1,6 dana koliko borave domaći turisti.

Tabela br. 15. Prikaz broja turista i noćenja u Novom Sadu po mjesecima za 2002. godinu.

Mjesec Turisti Domaći Strani Noćenja Domaći Strani
1 4467 3547 920 6965 4789 2176
2 4345 3330 1015 6771 5042 1729
3 5766 4001 1765 11841 7466 4375
4 11471 9463 2008 18350 14779 3571
5 10929 8687 2242 19131 14048 5083
6 8097 6639 1458 13470 10357 3113
7 5005 3161 1844 9066 5974 3092
8 4697 2573 2124 9393 4995 4398
9 11201 8774 2427 17818 13066 4752
10 13990 11144 2846 22981 16795 6186
11 5699 4008 1691 10022 7111 2911
12 5523 3499 2024 12359 6125 6234
Svega 91190 68826 22364 158167 110547 47620

Izvor: Mjesečni izvještaj Statističkog zavoda Republike Srbije.

Iz tabele broj 15. sa prikazom broja turista i noćenja po mjesecima za 2002. godinu može da se posmatra godišnji tok ovih dviju statističkih pojava. To omogućuje pravilno upravljanje destinacijom, odnosno planiranja manifestacija, uličnih dešavanja i drugih priredbi. Tako se primarni maksimum broja turista i noćenja javlja u oktobru – 14.000 turista i 23.000 noćenja, odnosno septembru 11.200 turista i 17.800 noćenja. Sekundarni maksimum je u aprilu 11.500 turista i 18.350 noćenja, odnosno u maju 11.000 turista i 19.000 noćenja. Minimumi se javljaju u januaru, februaru, te julu i avgustu. Ova konstatacija se uglavnom javlja kao pravilnost i za domaće i za inostrane turiste. Ipak najveći broj stranih turista Novi Sad je posjetio u oktobru mjesecu 2846, kada je ostvaren i zavidan broj noćenja 6186, ali je najveći broj noćenja ostvaren u decembru 6234, vjerovatno zbog Božićnih i Novogodišnjih praznika.

Grafik br. 2. Prikaz godišnjeg toka turista u Novom Sadu 2000, 2002 i 2004. godine.

Izvor: Mjesečni izvještaji o turizmu, Statistički zavod Republike Srbije.

Iz prikazanog grafika broj 2. koji paralelno prikazuje godišnji tok turista u Novom Sadu za 2000, 2002 i 2004. godinu može se jasno uočiti pravilnost javljanja maksimuma i minimuma kod navedene statističke pojave. Kao što se vidi, primarne vrijednosti se i kada je riječ o minimalnim i maksimalnim vrijednostima veoma dobro podudaraju, dok je kod sekundarnih ekstrema ta podudarnost nešto slabije izražena. To je zapravo posljedica slabije posjete turista u drugom dijelu sezone.
Grafik jasvim jasno ukazuje na postojanje dva dijela sezone, što je karakteristika klasičnih destinacija gradskog tipa. Upravo nam to daje za pravo da kažemo da je Novi Sad, možda ne još destinacija gradskog turizma, ali u svakom slučaju gradski turistički centar.

Grafik br. 3. Godišnji tok turista u Novom Sadu i Beogradu 2002. godine, (u 1000).

Izvor: Mjesečni izvještaji o turizmu, Statistički zavod Republike Srbije.

Grafik broj 3. pod nazivom Godišnji tok turista u Novom Sadu i Beogradu 2002. godine pokazije da Beograd ima u jednom mjesecu posjetilaca koliko Novi Sad za čitavu godinu, te da godišnji tok turista kod Beograda nije prikazan karakterističnom krivom sa dva maksimuma i minimuma, što upućuje na njegovu veličinu i znatan broj gradskih funkcija i širih mogućnosti za razrješenje turističke potrebe.

Tabela br. 16. Promet tur. brodova i turista kroz pristanište u Novom Sadu od 2002-2005. godine.

Godina 2002 2003 2004 2005
Turistički brodovi 58 128 242 -
Tur. brodovi koji su pristali 29 64 121 *297
Ukupan broj putnika 1563 4687 15504 **38055

Izvor: (Dragin, 2004).
* Podatak dobijen u Kapetaniji o prijavljenim brodovima za pristajanje.
** Podatak dobijen na osnovu prosječnog broja putnika po jednom brodu u 2004. godini.

Tabela broj 16. koja daje podatke o prometu turističkih brodova i turista kroz pristanište u Novom Sadu govori o permanentnom povećanju broja inostranih brodova za oko 100%, a turista i za preko 300%. Treba reći da ove inostrane turiste redovna turistička statistika ne tretira kao turiste-posjetioce, jer ne koriste uslugu noćenja. Međutim 15.500 turista koji provedu nekoliko sati u gradu, nije zanemarljiv broj, a pogotovo ako se ima u vidu proračun od 38.000 inostranih turista planiranih za 2005. godinu. Iako na brodu imaju sve obezbijeđeno i nalaze se tranzitu, itekako treba računati na turistički prihod od ove vrste turista, pa razmišljati i o načinu prilagođavanja ponude ovom značajnom segmentu tražnje.

Grafik br. 15. Odnos broja turista i noćenja od 1995-2004, sa ekstrapoliranim vrijednostima za 2005.

Izvor: Vuk Garača

Iz prikazanog grafika broj 15. pod nazivom Odnos broja turista i noćenja od 1995-2004, sa ekstrapoliranim vrijednostima za 2005, može se uočiti izuzetna podudarnost kretanja obeju statističkih pojava, kako za ukupne vrijednosti, tako i za one koje imaju prefiks inostrani. To navodi na zaključak da broj ostvarenih noćenja direktno zavisi od broja turista. Na grafiku su prikazane i statistički pretpostavljene vrijednosti za 2005. godinu, koje predstavljaju takozvanu ekstrapolaciju. U tom smislu, treba reći da će prema ovom proračunu i grafiku, sve vrijednosti imati porast, osim ukupnog broja noćenja.

Preciznije, može se prognozirati da će ukupan broj turista 2005. iznositi 70.530, a da će se on uz sigurnost od 95% kretati u intervalu od 40.000 – 100.000. Broj stranih turista trebalo bi da dostigne cifru od 32.595, ali će se on uz vjerovatnoću od 95% kretati u rasponu od 26.000 – 40.000. Kao što je rečeno, ukupan broj noćenja trebalo bi da opadne i ostvari vrijednost od 107.714, ali će se gotovo sigurno nalaziti u intervalu od 65.000 – 150.000. Kada su u pitanju noćenja stranih turista 2005. godine očekuje se znatan porast, od čak 38%, u odnosu na prethodnu godinu. To u apsolutnim vrijednostima iznosi 65.738 noćenja inoturista. Ipak, može se sa velikom sigurnošću tvrditi da će se ovaj parametr nalaziti u sljedećem intervalu: od 50.000 – 80.000. Ova vjerovatnoća od 95%, kao i cjelokupna prognoza važi u normalnim uslovima. To znači da će se prognoza gotovo sigurno obistiniti ukoliko nebude prirodnih katastrofa i velike političke nestabilnosti praćene vojnim manevrima i ratovima.
.
Literatura

1. Saopštenja Statističkog zavoda Republike Srbije po mjesecima za 2004. godinu
2. Statistički godišnjak Jugoslavije
3. Dragin, V. (2004), Putovanje brodom, istraživanje kopnom, Gea, Decembar s. 32.