Aspekti turističkog uređenja prostora

Autor: Mr Vuk Garača

.
U skladu sa definicijom turističkog uređenja prostora, treba pristupiti jednom novom, integralnom konceptu posmatranja ove djelatnosti, koji objedinjuje sva tri poslovna segmenta turizma kao savremenog društveno-ekonomskog fenomena. To su objekti, usluge i kadrovi. Stoga će ovdje biti primijenjen djelimično izmijenjen i prilagođen koncept nastao na osnovu kriterijuma kategorizacije ugostiteljskih objekata, koji je propisala Republika Srbija Zakonom o turizmu iz 1995. godine Pravilnikom o razvrstavanju, minimalnim uslovima i kategorizaciji ugostiteljskih objekata. Prema tome ćemo definisati integralni koncept koji se sastoji iz sljedećih kriterijuma, odnosno parametara ili aspekata turističkog uređenja prostora (Pravilnik, 1995):

·         prostorni
·         tehničko-tehnološki
·         organizaciono-kadrovski

Kada se govori o turističkom uređenju prostora i njegovoj organizaciji u prostornom, odnosno regionalnom smislu, treba napomenuti da je ono različito u zavisnosti na veličinu turističkog prostora na kojoj se primjenjuje. To u praksi znači da se različiti koncepti turističkog uređenja prostora primjenjuju u jednoj turističkoj regiji, jednom turističkom mjestu ili nekom od objekata namijenjenih za doček, prihvat i boravak turista (Čomić, 2005). U tom smislu, turističko uređenje prostora, odnosno njegovi aspekti različiti su i posebno se razmatraju na slijedećim prostorno-regionalnim nivoima:

·          makro nivou – turistička regija
·          mezo nivou – turističko mjesto
·          mikro nivou – turistički objekat
.

Prostorni aspekt turističkog uređenja prostora

Kako su prostor i objekti u prostoru predmet turističkog uređenja prostora, to su prostorni aspekti najznačajniji kriterijumi kada je turističko uređenje prostora u pitanju. Stoga bi ovaj kriterijum trebao biti najrazrađeniji, najopširniji i najzahtjevniji u odnosu na sve ostale kriterijume. Prostorni aspekt turističkog uređenja prostora odnosi se na položaj i izgled objekata. Radi se o kompleksu elemenata koji uključuju mikrolokacioni aspekt, saobraćajnu povezanost, kvalitativnu i kvantitativnu dimenziju neposrednog prostornog okruženja objekta. Suština ovog aspekta jeste veće stručno angažovanje na planu izbora lokacije, opredjeljenje za bolje projektno rješenje, kao i drugih aktivnosti koje prethode gradnji, a takođe i na planu održavanja fasada postojećih objekata, hortikulturnog uređenja i opremanja njihovog neposrednog okruženja (Kosar, 2002).

Tako se ovaj aspekt može posmatrati na makro nivou, kada se odnosi na položaj i razmještaj turističkih regija u odnosu na glavne saobraćajnice i matična mjesta turista, položaj i funkcionalnost glavnih saobraćajnica i saobraćajnih punktova, planiranje prostora za izgradnju infrastrukture od republičkog i regionalnog značaja, kao i prostora za utvrđivanje i izgradnju turističkih regija, što je predviđeno Prostornim planom Republike Srbije iz 1996. godine. Kada govorimo o prostornim aspektima na mezo nivou, odnosno na nivou turističkog mjesta, onda možemo reći da se ovaj aspekt odnosi na fizionomiju turističke destinacije, uklopljenost svih objekata u cjelinu i te cjeline u prostoru, zatim na međusobnu povezanost objekata i odgovarajući pristup, površinu koju destinacija zahvata, kao i opštu uređenost prostora, što se najviše odnosi na opštu funkcionalnost prostora i zelene površine.

Razmatrajući prostorni aspekt turističkog uređenja prostora na mikro nivou, to jest na nivou objekta, riječ je o smještaju objekta na lokaciju, pristupu tome objektu, spoljašnjem izgledu i uklopljenosti objekta u prostoru, površinu koju on zahvata i uređenost prostora oko i u samom objektu. U tom smislu možemo navesti neke osnovne parametre koje tretira prostorni aspekt turističkog uređenja prostora (Pravilnik):

1.      smještaj na lokaciji
2.      pristup i saobraćajna povezanost
3.      spoljni izgled i fizionomiju
4.      uklopljenost u prostoru
5.      površina koju zahvata
6.      opšta uređenost prostora
.

Tehničko-tehnološki aspekt turističkog uređenja prostora

Ova grupa kriterijuma se odnosi na oblast izgradnje, tehničkog opremanja i uređenja prostora ili objekata u prostoru. Tu se misli na postavljanje različitih tehničkih objekata u prostoru, rekvizita, komunalnih objekata, sitnog inventara, kao i unutrašnje opremanje objekata čija je namjena turistička ili koje turisti češće koriste prilikom svog boravka u turističkom mjestu (Kosar, 2002).
Riječ je o autoputevima, aerodromima, električnim vodovima, velikim pomorskim i riječnim lukama i pristaništima, željezničkim čvorovima i terminalima.  To je infrastruktura na državnom i regionalnom nivou, odnosno na makro nivou turističkog uređenja prostora. Slijede hotelski i drugi ugostiteljski kapaciteti, mjesni i lokalni putevi, mreža infrastrukture, odnosno tehničko-tehnološka opremljenost prostora na mezo nivou njegovog turističkog uređenja. Tu se prije svega misli na nivo turističkog mjesta. Kada govorimo o tehničko-tehnološkim aspektima turističkog uređenja prostora na mikro nivou, odnosno na nivou objekta, onda se tu prije svega misli na opremanje objekta i njegove neposredne okoline. Riječ je o unutrašnjoj i spoljašnjoj rasvjeti, komunikacionim prostorijama, tehničko-tehnološkoj opremljenosti prostora za doček, prihvat i boravak turista, mokrih čvorova kada je u pitanju hotelsko-ugostiteljski objekat ili turističkog informativnog centra, muzeja, galerije i slično, kada su u pitanju drugi turistički objekti. Jednom riječju, svi objekti infrastrukture i suprastrukture u prostoru namijenjenom turistima i potrebama turista padaju pod jurizdikciju tehničko-tehnoloških aspekata turističkog uređenja prostora.
Možemo izdvojiti sljedeće kriterijume koje uzima u obzir tehničko-tehnološki aspekt turističkog uređenja prostora:

1.      struktura prostora
2.      kapacitet prostora
3.      tehnička opremljenost prostora
4.      tehnološka opremljenost
.

Organizaciono-kadrovski aspekt turističkog uređenja prostora

Organizaciono-kadrovski aspekt turističkog uređenja prostora tretira oblast usluga i kadrova koji su neposredni izvršioci ili prenosnici usluga. On se prije svega odnosi na organizaciono-kadrovski aspekt poslovanja i na postojanje određenih uslužnih, proizvodnih, kao i proizvodno-uslužnih djelatnosti, organizacija, službi i personala, zatim njihovo radno vrijeme, stručnost i osposobljenost kadrova za obavljanje određene djelatnosti. Ovo je veoma važan aspekt turističkog uređenja prostora, kojeg naučnici i teretičari vrlo često izostavljaju iz okvira i predmeta posmatranja i interesovanja turističkog uređenja prostora kao djelatnosti. To je svakako greška, jer su proizvodne, a pogotovo uslužne djelatnosti te bez kojih bi prostor uređen i opremljen za prijem i boravak turista i namijenjen za zadovoljavanje kulturnih i rekreativnih potreba, bio u potpuno prazan i oslobođen svoje sopstvene suštine, a to je pružanje usluga. Na taj način bi i turizam i njegovo postojanje bili dovedeni do potpunog apsurda, jer bi tako turisti koji su došli da se odmore i rekreiraju sami kuhali, postavljali i raspremali, prali, peglali, čistili i kupovali osnovne životne namirnice, što čine i kod kuće. Sve bi ostalo isto, samo bi se promijenio prosor dešavanja. Čovjek bi se i dalje umarao i trošio svoju snagu i životnu energiju, samo na drugom mjestu, umjesto da je akumulira za dalji nastavak života i rada u svom matičnom mjestu.

Kao i kod prethodnih i organizaciono-kadrovski aspekt turističkog uređenja prostora može se posmatrati od najvišeg makro, do najnižeg mikro nivoa turističkog uređenja prostora. Na makro nivou ovaj aspekt se odnosi na stručnost i organizovanost službi i organa nadležnih za turizam i usluge na nivou turističke regije, kao i sposobnost i rad regionalnih turističkih organizacija, turističkih i saobraćajnih udruženja i agencija, avio-prevoznika i drugih pružaoca usluga prevoza, njihovo radno vrijeme i način pružanja usluga, te ponudu i asortiman usluga. Ovaj segment je propisan i Zakonom o radu, pružanju usluga, kao i uzansama o agencijskom poslovanju, pružanju usluga prevoza i pružanju ugostiteljskih usluga. Kada govorimo o organizaciono-kadrovskom aspektu na nivou turističkog mjesta, odnosno na mezo nivou, onda se on prije svega odnosi na ponudu, vrstu, asortiman i kvalitet usluga koje se nude u tom turističkom mjestu. To u praksi znači, koliko hotela prve, druge, treće, četvrte i pete kategorije posjeduje turističko mjesto, koliko restorana i koje kategorije, da li postoje specijalizovani tipovi restorana, kao što su nacionalni, porodični, vegeterijanski, mliječni i slično. Tu spadaju i opšta stručnost i osposobljenost kadrova koji pružaju usluge na nivou turističkog, a riječ je o prevoznicima, zajedničkim službama na nivou turističkog mjesta i o opštem radnom vremenu koje na toj destinaciji važi. U vezi s tim, postoje određeni propisi i uzanse koje donosi menadžment turističke destinacije, a koje moraju biti u skladu sa višim zakonskim aktima, ali sa izraženim specifičnostima koje proizilaze iz autentičnosti prostora, života, rada i običaja lokalnog stanovništva, ali i potreba turista koji dolaze na odmor i rekreaciju. Što se tiče tumačenja ovog aspekta na nivou objekta, može se reći da je on najrazvijeniji i da dolazi najviše do izražaja upravo na mikro nivou turističkog uređenja prostora. To konkretno znači kakva je ponuda i asortiman usluga u jednom objektu, kakav je nivo i način njihovog pružanja, kakav je izgled i stručnost osoblja koje pruža usluge i koje je radno vrijeme službi, agencija, punktova i drugih sadržaja koji se bave pružanjem uslužnih ili pak proizvodno uslužnih djelatnosti.

U zavisnosti od navedenih kriterijuma u najvećoj mjeri zavisi klasifikacija i kategorizacija turističkog objekta, kao i njegov renome, pozicija i uspješnost poslovanja na tržištu. Kao najvažniji opšti organizaciono kadrovski kriterijumi turističkog uređenja prostora mogu se izdvojiti (Pravilnik, 1995):

1.      ponuda i asortiman usluga
2.      način pružanja usluga
3.      radno vrijeme punktova za pružanje usluga
4.      stručna osposobljenost i izgled osoblja
.

Literatura

  1. Kosar, Lj. (2002). Hotelijerstvo, teorija i praksa. Beograd: Viša hotelijerska škola.
  2. Čomić, Đ. (2005). Turistička geografija. Beograd: Viša hotelijerska škola.
  3. Republika Srbija Zakonom o turizmu iz 1995. godine
  4. Pravilnikom o razvrstavanju, minimalnim uslovima i kategorizaciji ugostiteljskih objekata iz 1995. godine